|
Interpretacija
nalaza
Pri interpretaciji
laboratorijskog nalaza mora se poći od tri osnovna pitanja:
- Ako se radi
o prvom nalazu da li je u referentnim granicama ili nije?
- Ako je izvan
referentnog područja, je li dijagnostički značajan ili je to uzgredno
zapažanje ili stvarno stanje?
- Ako se radi
o seriji nalaza pokazuju li ti rezultati da su nastupile promjene?
Ako jesu, jesu li značajne?
Pri interpretaciji
nalaza bitno je obratiti pažnju na odnos između koncentracija konstituenta
u plazmi i stanicama, na odnos između ekstracelularnih koncentracija
i ukupnog sadržaja u tijelu, na nespecifične abnormalnosti i fiziološke
varijacije.
Obzirom na ove konstatacije u slijedećoj tabeli je prikaz uzroka
povišenih i sniženih vrijednosti jednog dijela najfrekventnijih pretraga
koje se obrađuju u biohemijskom laboratoriju:
Glukoza
Urea
Kreatinin
Mokraćna kiselina (urati)
Ukupni bilirubin
Natrij
(Na)
Kalij (K)
Hloridi (Cl)
Kalcij (Ca)
Anorganski fosfor (P)
Željezo (Fe)
AST (aspartat aminotransferaza)
ALT (alanin aminotransferaza)
g-GT (gama-glutamiltransferaza)
ALP (alkalna fosfataza)
Amilaza
CK (kreatin kinaza)
Ukupni proteini
Albumini
Ukupni holesterol
Trigliceridi
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Glukoza |
3,3
- 6,1 mmol/L |
1. Dijabetes melitus
2. Pankreatitis
3. Endokrini poremećaji
4. Lijekovi (steroidi, tijazidi, oralni kontraceptivi)
5. Hronično oštećenje bubrega
6. Stres
7. Intravenozna infuzija - glukoze
8. Postprandijalno ispitivanje
|
1.
Inzulinom
2. Adrenokortikalna insuficijencija
3. Ekstrapankreatične neoplazme
4. Teško oboljenje jetre
5. Konzumiranje alkohola
6. Funkcionalna hipoglikemija
7. Preddijabetična hipoglikemija
8. Glikogenoza novorođenčeta |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Urea |
2,0-7,8
mmol/L |
1.
Oslabljena funkcija bubrega
2. Prerenalna azotemija
3. Postrenalna azotemija
4. Krvarenje u gastrointestinalnom traktu
5. Hrana s mnogo proteina
6. Lijekovi (kortikosteroidi) |
1.
Trudnoća (3-i trimestar)
2. Teška insuficijencija jetre
3. Prekomjerna hidratacija
4. Malnutricija (smanjen unos proteina)
5. Lipoidna nefroza
|
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Kreatinin |
Ž:
45-90
M: 63-109 mmol/L |
1. Smanjena bubrežna funkcija |
Rijetko
i klinički nevažno |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Mokraćna
kiselina (urati) |
Ž:
147-400
M: 211-452 mmol/L |
1. Giht
2. Bubrežno oštećenje
3. Ketoacidoza
4. Višak laktata (npr. nakon salicilata, probenecida, uživanja alkohola)
5. Terapija diureticima
6. Hronočna nefropatija
7. Policistični bubrezi
8. Hrana s mnogo proteina (nukleoproteina) |
1.
Davanje ACTH
2. Davanje urikozuričnih lijekova (velike doze kortizona, alopurinola,
kumarina)
3. Defekti bubrežnih tubula uzrokovana olovom (Fanconijev sindrom
i Wilsonova bolest). |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Ukupni
bilirubin |
6,8-20,5
mmol/L |
1. Insuficijencija jetre
2. Ekstrahepatična opstrukcija
3. Hemoliza
4. Kod novorođenčeta usljed raznih uzroka kao fiziološka hiperbilirubinemija
5. Gilbertova bolest |
|
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Natrij
|
137-145
mmol/L |
1. Dehidratacija
2. Dijabetes insipidus
3. Gubitak gastrointestinalnih tekućina
4. Trovanje solju
5. Gubitak putem kože, opekotina, znojenje
6. Hiperaldosteronizam
7. Meningitis, moždani udar, trauma,neurohirurški zahvati |
1.
Hiponatrijemija (ciroza, hemodilucija, srčane greške, gubitak natrija,
oštećenje tubula, terapija diureticima, insuficijencija nadbubrežne
žlijezde, znojenje.
2. Lažna hiponatrijemija kao u hiper lipidemiji ili kod povećanja
serum proteina |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Kalij |
4,1-5,6
mmol/L |
1. Bolesti bubrežnih glomerula
2. Adrenokortikalna insuficijencija
3. Dijabetična ketoacidoza
4. Prekomjerna intravenozna terapija kalijem
5. Sepsa
|
1.
Bolest bubrežnih tubula
2. Hiperaldosteronizam
3. Malnutricija
4. Terapija dijabetične ketoacidoze
5. Hiperinzulinizam
6. Metabolička alkaloza
7. Terapija diureticima
8. Gubitak gastrointestinalnim traktom |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Hloridi |
97-108
mmol/L |
1. Dugotrajni proljev
2. Bolest bubrežnih tubula
3. Hiperparatiroidizam
4. Dehidratacija |
1.
Dugotrajno povraćanje
2. Opekotine
3. Bubrežne bolesti s gubitkom soli
4. Terapija tijazidima |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Kalcij |
2,25-2,75
mmol/L |
1. Hiperparatizoidizam
2. Mijelom
3. Metastazirajući karcinom
4. Sarkoidoza
5. Terapija tijazidima
6. Tirotoksikoza |
1.
Hipoparatizoidizam
2. Hipoalbuminemija
3. Kronična bolest bubrega
4. Deficit vitamina D
5. Malnutricija |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Anorganski
fosfor |
0,79-1,42
mmol/L |
1. Bubrežna insuficijencija
2. Hipoparatiroidizam (primarni)
3. Djetinjstvo
4. Prekomjerno uzimanje vitamina D 5. Hrana s mnogo kalcija |
1.
Hiperparatiroidizam
2. Deficit vitamina D
3. Malapsorpcija
4. Davanje glukoze (hiperalimentacija)
5. Hiperinzulinizam
6.Gubitak fosfata urinom kao u Fanconievu sindromu
7. Terapija inzulinom dijabetične ketoacidoze
8. Rahitis |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Željezo |
Ž:
14,4-21,6
M: 16,1-25,1 mmol/L |
1. Hemokromatoza
2. Hemosideroza (prekomjerno uzimanje željeza
3. Smanjeno stvaranje eritrocita (talasemija, deficit pirididoksina)
4. Hemolitičke anemije
5. Akutno oštećenje jetre
6. Uzimanje preparata željeza |
1.
Sideropenična anemija
2. Kasni stadij trudnoće
3. Hronične anemije
4. Menstruacija
5. Nefroza
|
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| AST
aspartat aminotransferaza |
do
416 nkat/L |
1. Hepatocelularno oštećenje (virusni hepatitis, toksični hepatitis,
šok jetre, alkoholni hepatitis)
2. Infarkt miokarda
3. Hemoliza in vivo
4. Bolest skeletnih mišića
5. Infarkt pluća
6. Posthepatična bilijarna opstrukcija
|
1.
Terminalni stadij bolesti jetre
2. Hronična hemodijaliza
3. Trudnoća |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| ALT,
alanin aminotransferaza |
100-618
nkat/L |
1. Virusni hepatitis
2. Toksični hepatitis
3. Šok jetre
4. Infektivna mononukleoza
5. Alkoholni hepatitis
6. Polimiozitis |
1.
Terminalni stadij bolesti jetre
2. Bubrežna hemodijaliza
3. Bubrežna insuficijencija
|
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| g-GT,
gama-glutamiltransferaza |
do
500 nkat/L |
1. Hepatobilijarne bolesti
2. Uživanje alkohola
3. Uzimanje lijekova (kao fenitoin, fenobarbital) |
Rijetko
i klinički nevažno |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| ALP
alkalna fosfataza |
djeca
do 1 god: 0,6-1,83;
do puberteta: 0,42-1,23;
gravidne žene: 0,42-2,20;
odrasli 0,18-0,70 mkat/L |
1. Intrahepatalna holestaza
2. Ekstrahepatična holestaza
3. Osteoblastična bolest
4. Tumor koji stvara alkalnu fosfatazu
5. Trudnoća |
1.
Hipofosfatemija (rijetko) |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Amilaza |
0,83-5,00
mkat/L |
1. Pankreatitis
2. Perforirajući ili penetrirajući čir želuca
3. Akutno uzimanje alkohola
4. Bolest salivarne žlijezde (zaušnjaci ili upala)
5. Opstrukcija gušteračnog voda
6. Teška bolest bubrega
7. Kamenac u žučnom vodu
8. Spazam žućnog voda
|
1.
Teška i obimna opstrukcija pankreasa
2. Teža insuficijencija jetre |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| CK,
kreatin kinaza |
do
1,78 mkat/L |
1. Infarkt miokarda
2. Progresivna mišićna distrofija
3. Dermatomiozitis
4. Hiperosmolalnost
5. Delirijum tremens
6. Konvulzije (epileptično stanje)
7. Hipotiroidizam
8. Hirurški zahvati
9. Intenzivna fizička aktivnost
10. Intramuskularne injekcije
|
1.
Fizička neaktivnost
2. Smanjena mišićna masa |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Ukupni
proteini |
62-83
g/L |
1. Dehidratacija
2. Hronična
3. Mijelom (IgG,IgA)
4. Sarkoidoza
|
1.
Prekomjerna hidratacija
2. Insuficijencija jetre
3. Malnutricija
4. Mijelom (lahki lanci)
5. Agamaglobulinemija
6. Malignost
7. Nefrotski sindrom
8. Enteropatija s gubitkom proteina |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Albumini |
35-50
g/L |
1.
Dehidratacija |
1. Bubrežna bolest - nefrotski sindrom s gubitkom proteina urinom
2. Insuficijencija jetre sa smanjenom sintezom albumina
3. Teška malnutricija
4. Akutna upala
5. Hronična upala
6. Trudnoća
7. Opekotine |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Ukupni
holesterol |
3,1-6,5
mmol/L |
1. Familijarna (hereditarna) hiperholesterolemija
2. Bilijarna opstrukcija
3. Nefrotski sindrom
4. Hipotiroidizam
5. Trudnoća |
1. Teška insuficijencija jetre
2. Malnutricija
3. Hipertiroidizam
4. Kronična anemija
5. Waldenstromova makroglobulinemija
6. Tiroiditis |
| Pretraga |
Referentni
interval |
Uzroci
povišenih vrijednosti |
Uzroci
sniženih vrijednosti |
| Trigliceridi |
0,11-2,05
mmol/L |
1. Familijarna hipertrigliceridemija
2. Nefrotski sindrom
3. Dijabetes melitus
4. Pankreatitis
5. Trudnoća
6. Bolest jetre (Zieveov sindrom) |
1. Malnutricija
2. Kongenitalna a-betalipoproteinemija |
|
